ARM Research Blog

Stelios’ research blog

Notes from the field 02 / Η γουρούνα και τα χρυσά γουρουνάκια της Στελίδας Νάξου

leave a comment »

Η Στελίδα από το Αγερσανί (Νότος)

Η Στελίδα από το Αγερσανί (Νότος)

Σε μια ράθυμη ακόμα Νάξο από πλευράς τουριστικής κίνησης, μια ομάδα τριών ερευνητών σκαλίζει το τοπικό αρχείο και το ζωντανό δυναμικό του νησιού σχετικά με ένα περίεργο θέμα: Την αρχαιολογική έρευνα που έχει μόλις ξεκινήσει στην περιοχή της Στελίδας, μιας ακανόνιστης προεξοχής του νησιού, στα Νοτιοδυτικά της Χώρας.

Χάρτης της Στελίδας και μια πρώτη καταγραφή τοπωνυμίων

Χάρτης της Στελίδας και μια πρώτη καταγραφή τοπωνυμίων (maps.google.com)

Στη Στελίδα, Έλληνες αρχαιολόγοι από την Εφορεία Κυκλάδων, Καναδοί από το πανεπιστήμιο McMaster και συνεργάτες ακολουθούν τα ίχνη παλιότερων ερευνών και παρατηρήσεων, επιχειρώντας κάτι εξαιρετικά ενδιαφέρον: Να σπρώξουν την ιστορία του νησιού περίπου 250.000 χρόνια πίσω από ότι είναι σήμερα. Να εντοπίσουν δηλαδή στρωματογραφικές αποδείξεις για τα Παλαιολιθικά και τα Μεσολιθικά κατάλοιπα που έχουν βρεθεί σε έρευνες επιφανείας, στήνοντας μια ιστορία πολύ πρωιμότερη από αυτήν του σπηλαίου του Ζα και του Κοκκινόβραχου στη Γρόττα (c. 5000 π.Χ.), που ως τώρα θεωρούνταν οι πρωιμότερες αρχαιολογικές θέσεις στο νησί. Η έρευνα δεν είναι άλλη από εκείνη που έχει κυκλοφορήσει εκτενώς στο διαδίκτυο στα τέλη Μαΐου, όταν εγκρίθηκε από το Κεντρικό Αρχαιολογικό Συμβούλιο[1].

Ακολουθώντας το momentum και δρώντας εθνογραφικά, οι τρεις ερευνητές προσπαθήσαμε να καταγράψουμε την περιρρέουσα ατμόσφαιρα και να βολιδοσκοπήσουμε ιδέες, ρητορικές και συνδέσεις με το παρόν και το πρόσφατο παρελθόν. Άλλωστε, τι πιο σύγχρονο από το παρελθόν!

Στελίδα

Η Στελίδα από Ανατολικά

Ήδη η πρώτη εσοδεία απόψεων πριν ξεκινήσουμε την έρευνα πεδίου, κυρίως διαδικτυακή αλλά και από Νάξιους της Αθήνας, ήταν ένα πολύ ενδιαφέρον δείγμα από απορία, περηφάνια, «ε και;», «τώρα μάλιστα!» αλλά και εθνικόφρονη γυμναστική στη σκιά μιας πάντα παρούσας Αμφίπολης.

Ο χρόνος μας στο νησί ήταν περιορισμένος, οπότε για την άμεση, τακτική αλλά και στρατηγική καταγραφή του απόηχου της ανακοίνωσης και της ανασκαφής επιλέχτηκαν τα εργαλεία των ημιδομημένων, πρόσωπο με πρόσωπο συνεντεύξεων-συζητήσεων, πάνω σε συγκεκριμένο πυρήνα ερωτήσεων και η παρατήρηση συμμετεχόντων, δηλαδή η συμμετοχή/συνοδεία σε δράσεις και διαδικασίες των πληροφορητών.

Και ενώ τα ευρήματά μας σωρεύονταν και φαινόταν να οδηγούν κάπου, έκτακτο ανακοινωθέν: τις πρώτες πρωινές ώρες του Σαββάτου 27/06 ο πρωθυπουργός της Ελλάδας, επικαλούμενος το Α.44 του Συντάγματος, ανακοινώνει τη διεξαγωγή δημοψηφίσματος για την αποδοχή ή όχι του Σχεδίου Συμφωνίας που είχε κατατεθεί από τους Θεσμούς/Τρόικα.

Read the rest of this entry »

Notes from the field 01 / The Cretan olive groves

leave a comment »

A few days ago I returned to Athens from the blizzard struck Crete, where I completed this year’s assessment of two projects, submitted for the Europa Nostra Awards. Too many unknown words? Thought so. Read the rest of this entry »

Η πολιτιστική κληρονομιά στον χώρο των Κοινών αγαθών. Συγκριτικές Προσεγγίσεις | Μια συνεδρία στους Αρχαιολογικούς Διαλόγους 2015

with 2 comments

The Arrow of Time  [by s.perfectus]

The Arrow of Time | © s.perfectus

Είναι γνωστό ότι η συζήτηση για τα Κοινά, και η διεκδίκησή τους γενικά, δεν εμφανίζεται παρά μόνον όταν τεθεί ζήτημα οριοθέτησής τους, συνήθως με σκοπό την ιδιωτικοποίηση. Τα τελευταία χρόνια οι δημοσιονομικές πιέσεις στην Ελλάδα της ύφεσης, οι αυξημένες ανάγκες προστασίας και ανάδειξης των μνημείων και το αυξημένο τουριστικό ρεύμα έχουν φέρει στο προσκήνιο ένα σύνολο από προτάσεις για τη βέλτιστη οικονομική αξιοποίηση της πολιτιστικής κληρονομιάς (βλ. υπόθεση Costa Navarino, πρόταση Miller για τη Νεμέα κ.α.).

Έτσι, η πολιτιστική κληρονομιά, αν και μέχρι πρόσφατα στο περιθώριο των οικονομιστικών δρωμένων, προστατευμένη λόγω του κρατικού εναγκαλισμού, εμφανίζεται πλέον ως σημαντικός παράγοντας που μπορεί να επηρεάσει τους δείκτες και να αποβεί λειτουργική για την οικονομία, μέσω μοντέλων που υπερβαίνουν την απλή λογική της ‘βαριάς βιομηχανίας’ της δεκαετίας του 1980.

Οι διαδικασίες αυτές, αν και πιεστικές και κατά μεγάλο βαθμό επικίνδυνες ακόμα και για τον υλικό φορέα των μνημείων, μας ενθαρρύνουν να στοχαστούμε την κοινωνική φύση και υφή της πολιτιστικής κληρονομιάς, εντός του σύγχρονου κοινωνικο-πολιτικού περιεχομένου, αντλώντας επιχειρήματα και πρακτικές από γειτονικά αγαθά (φυσικοί πόροι, ψηφιακά αγαθά, πολιτική κ.α.).

Αυτό το στόχο έχει η συνεδρία που διοργανώνεται το Σάββατο 10.01.15 (Αμφιθέατρο Τρίτση: Ακαδημίας 50 | 1200-1400) στο πλαίσιο των Αρχαιολογικών Διαλόγων 2015, πλησιάζοντας το θέμα μέσα από τις τοποθετήσεις ειδικών, που μιλούν για τα αντίστοιχα διακυβεύματα στα αγαθά που μελετούν.

Read the rest of this entry »

‘Αρχαιολογία για το κοινό’ (public archaeology): Η εξέλιξη του κλάδου και παραδείγματα

with 2 comments

 Ομιλία στο ΔΠΜΣ ‘Αρχαιολογία, Πόλη & Αρχιτεκτονική’

Αίθουσα αρχαιολογικού πάρκου, Παν/ολη Ζωγράφου

19.03.12: 18.00-20.00

Ο όρος ‘αρχαιολογία για το κοινό’ ή το σημείο που η αρχαιολογία συναντάται με το δημόσιο βίο αναφερόμενη τόσο στους νεκρούς όσο και στους ζωντανούς (Moshenska & Thornton 2008) εμφανίζεται στα αρχαιολογικά πράγματα και τη βιβλιογραφία περίπου πριν από τέσσερις δεκαετίες.

Σήμερα, ο όρος περιγράφει μαξιμαλιστικά το σύνολο των δραστηριοτήτων που εκπορεύονται από τους ειδικούς της πολιτιστικής κληρονομιάς και αλληλεπιδρούν ή δύνανται να αλληλεπιδράσουν με το μη ειδικό κοινό. όπως για παράδειγμα, προγράμματα για μαθητές, ημέρες επίσκεψης σε αρχαιολογικούς χώρους, προγράμματα εκπαίδευσης και συμμετοχής σε αρχαιολογικές εργασίες κ.α. αλλά και τον εν γένει τρόπο με τον οποίο προσλαμβάνεται η αρχαιολογία από το κοινό (βλ. η αρχαιολογία στον κινηματογράφο, η παρα-αρχαιολογία κ.α.).

Στο μάθημα θα εξετάσουμε τη διαδικασία εξέλιξης της αρχαιολογίας για το κοινό ως απότοκο της αυξανόμενης οριοθέτησης της διαχείρισης πολιτιστικής κληρονομιάς, των κοινωνικών τάσεων αξιολόγησης και του μεταμοντέρνου αναστοχασμού της αρχαιολογίας. Θα δούμε πως συμπλέκεται εννοιολογικά με άλλους όρους, όπως η ‘Αρχαιολογία για την Κοινότητα’ (‘Community Archaeology’) και η ‘Ιθαγενής Αρχαιολογία’ (‘Indigenous Archaeology’) και αρκετά παραδείγματα από τον κόσμο και την Ελλάδα (για παράδειγμα, www.tkm.monumenta.org).

Στο τέλος του μαθήματος θα εξετάσουμε τους εμπλεκόμενους μετόχους στα αρχαιολογικά πράγματα της Ελλάδας μέσω ενός σύντομου εργαστηρίου-υπόθεσης εργασίας.

Read the rest of this entry »

Written by Stelios Lekakis

March 18, 2012 at 10:53 am

Digging politics in the Aegean; The case of Ionia after WWI

leave a comment »

Symposium On Mediterranean Archaeology 2012

Florence, 03.03.2012 – Session 7 – 10.00 p.m.

Thematics: Conservation, preservation and archaeological site management | Restoration and Museology

St. John basilica, Ephesus: One of the projects of the Greek Archaeological Service in Asia Minor (26.07-18.09 1921 | 06.06-20.08 1922)

On May 15, 1919, the Greek army, on the side of the victorious Entente, landed in the area of Smyrna/Izmir, claiming the awarded lands of Asia Minor. The newly composed Greek government in the area had been swift to establish the Greek Archaeological Service of Asia Minor and fund a number of social and cultural activities; among them there was a considerable number of archaeological projects (surveys, excavations, restorations, creation of local museums etc.), aiming to solidify the Greek identity of the local populations.

Even though ‘archaeological projects’ are well known in conflict processes of occupation/liberation warfare, the interlinked Greco-Turkish history contains a number of conspicuous cases of archaeological heritage ‘management’ relating to both Greek and Turkish monuments. This paper, part of an on-going project, is focusing on the Greek archaeological projects in the occupied/liberated land of Ionia, examining practical methods of site management and dialectics employed, in comparison to these that followed the Turkish War of Independence, from the other side.

What is more, it looks at some of the contemporary intersecting networks of practices and ideas concerning archaeology; The use of heritage for formulating national and local identities or attempts to manipulate ‘foreign’ cultural heritage, submit steadily nowadays, to contemporary uses of tourist destinations that accommodate a great number of international tourists, unaware of the thick palimpsest of relations and contested history. Could this be a post-modern pattern of ameliorating trauma or could places like Ephesus and Nysa form the basis of more nuanced interpretations based on archaeology, that may actually commence a dialogue, from a cultural point of view?

Stelios Lekakis, MA, PhD c.

Archaeologist / ARM Consultant

Σχόλιο για τη διαχείριση της νεότερης -προβιομηχανικής- κληρονομιάς στα νησιά του Αιγαίου

with one comment

Σε αυτό το κείμενο αποτυπώνονται κάποιες σκέψεις σχετικά με τη διαχείριση νεοτέρων μνημείων της προβιομηχανικής κληρονομιάς με αφορμή τη συμμετοχή μου στο πρόγραμμα της Ελληνικής Εταιρείας Περιβάλλοντος & Πολιτισμού που πραγματοποιήθηκε στην Αμοργό πριν από δυο χρόνια. Οι περισσότερες φωτογραφίες τραβήχτηκαν κατά τη διάρκεια της εθνογραφικής έρευνας που έγινε για το εν λόγω πρόγραμμα με τους συναδέλφους Νότα Πάντζου και Δημήτρη Παπαδόπουλο. Μια άλλη εκδοχή αυτού του άρθρου συγγράφηκε με την υπεύθυνη του έργου Κατερίνα Χατζηκωνσταντίνου, και θα κυκλοφορήσει τον επόμενο μήνα στο βιβλιαράκι της Ελληνικής Εταιρείας με τίτλο: Διαδρομές Νερού.

Ανεμόμυλοι, νερόμυλοι, πατητήρια, ασβεστοκάμινα, αλώνια, στέρνες, κρήνες, μονοπάτια, γεφύρια, δίκτυα υποδομών, κοινοτικά κτίσματα για συλλογική χρήση ή τμηματα της ακίνητης οικιακής σκευής είναι τα κατάλοιπα της προβιομηχανικής κληρονομιάς, που κατακλύζουν το νησιωτικό τοπίο και τεκμηριώνουν υλικά όχι και τόσο μακρινές εποχές, που όμως χάνονται δίχως ίχνη.

Η ανώνυμη, λαϊκή, χρηστική αρχιτεκτονική αυτού του τύπου, πολλές φορές με πλήθος πολιτισμικών προεκτάσεων και άϋλων αξιών, σχετίζεται με τον πρωτογενή τομέα της παραγωγής, που συρρικνώνεται εντατικά από τον ηλιοτροπικό τριτογενή της παροχής υπηρεσιών αλλά και τις επιπτώσεις του στον περιορισμό των χρήσεων και της έκτασης της νησιωτικής γης, με την εντατική οικοδομική δραστηριότητα. Προσθέτοντας σε αυτά, την αιμορραγία ανθρώπινου δυναμικού στα αστικά κέντρα εσωτερικού και εξωτερικού μετά το δεύτερο παγκόσμιο πόλεμο, την πρόοδο της τεχνολογίας και τον εκμοντερνισμό της παραγωγής, ανακαλύπτουμε κάποιους από τους λόγους της εγκατάλειψης και αποψίλωσης των μνημείων αυτών, τα οποία σήμερα προβάλλονται συστηματικά σαν ρομαντικές carte-postales του ‘νησιωτικού χρώματος’.

Read the rest of this entry »

Αποκλειστικό: Η πρόταση Γιακουμάτου για την αξιοποίηση της αρχαιολογικής κληρονομιάς αναλυτικά

with one comment

Αίσθηση και ρίγη ενθουσιασμού προκάλεσε η πρόταση σημαντικού πολιτικού παράγοντα της β’ Αθηνών σχετικά με την αξιοποίηση των αρχαιολογικών χώρων της χώρας.

Μετά από συστηματική μελέτη, στατιστικές αναλύσεις επισκεψιμότητας και αξιοποίηση σημαντικού μέρους του ανθρώπινου δυναμικού της χώρας που σχετίζεται με την πολιτιστική διαχείριση -και τα τελευταία χρόνια βγαίνει αθρόα από τα ελληνικά πανεπιστήμια επανδρώνοντας τα hondos centre- ο γνωστός, για την περίφημη δουλειά του «ξεκάθαρα και ασυμβίβαστα» στην καταπολέμηση της μίζας, πολιτικός έδωσε στη δημοσιότητα τα αποτελέσματα της μελέτης. H μελέτη εκπονήθηκε σε συνεργασία με το Πανεπιστήμιο της Άνω Παναγιάς από τις 08.01.2012 (το πρωί) μέχρι τις 08.01.2012 (το βραδάκι) και προβλέπει ότι οι αρχαιολογικοί χώροι θα νοικιάζονται στους ιδιώτες για σουαρέ, κινέζικους πανηγυρισμούς πρωτοχρονιάς, βαφτίσεις, συλλογική παρακολούθηση champions league και λοιπές εκδηλώσεις πολιτιστικού και κοινωνικού χαρακτήρα.

Οι εργασίες εγκατάστασης mini-golf στη βόρεια πτέρυγα των Προπυλαίων της Ακρόπολης

Read the rest of this entry »

Written by Stelios Lekakis

January 9, 2012 at 5:42 pm

Follow

Get every new post delivered to your Inbox.