ARM Research Blog

Stelios’ research blog

Η πολιτιστική κληρονομιά στον χώρο των Κοινών αγαθών. Συγκριτικές Προσεγγίσεις | Μια συνεδρία στους Αρχαιολογικούς Διαλόγους 2015

with 2 comments

The Arrow of Time  [by s.perfectus]

The Arrow of Time | © s.perfectus

Είναι γνωστό ότι η συζήτηση για τα Κοινά, και η διεκδίκησή τους γενικά, δεν εμφανίζεται παρά μόνον όταν τεθεί ζήτημα οριοθέτησής τους, συνήθως με σκοπό την ιδιωτικοποίηση. Τα τελευταία χρόνια οι δημοσιονομικές πιέσεις στην Ελλάδα της ύφεσης, οι αυξημένες ανάγκες προστασίας και ανάδειξης των μνημείων και το αυξημένο τουριστικό ρεύμα έχουν φέρει στο προσκήνιο ένα σύνολο από προτάσεις για τη βέλτιστη οικονομική αξιοποίηση της πολιτιστικής κληρονομιάς (βλ. υπόθεση Costa Navarino, πρόταση Miller για τη Νεμέα κ.α.).

Έτσι, η πολιτιστική κληρονομιά, αν και μέχρι πρόσφατα στο περιθώριο των οικονομιστικών δρωμένων, προστατευμένη λόγω του κρατικού εναγκαλισμού, εμφανίζεται πλέον ως σημαντικός παράγοντας που μπορεί να επηρεάσει τους δείκτες και να αποβεί λειτουργική για την οικονομία, μέσω μοντέλων που υπερβαίνουν την απλή λογική της ‘βαριάς βιομηχανίας’ της δεκαετίας του 1980.

Οι διαδικασίες αυτές, αν και πιεστικές και κατά μεγάλο βαθμό επικίνδυνες ακόμα και για τον υλικό φορέα των μνημείων, μας ενθαρρύνουν να στοχαστούμε την κοινωνική φύση και υφή της πολιτιστικής κληρονομιάς, εντός του σύγχρονου κοινωνικο-πολιτικού περιεχομένου, αντλώντας επιχειρήματα και πρακτικές από γειτονικά αγαθά (φυσικοί πόροι, ψηφιακά αγαθά, πολιτική κ.α.).

Αυτό το στόχο έχει η συνεδρία που διοργανώνεται το Σάββατο 10.01.15 (Αμφιθέατρο Τρίτση: Ακαδημίας 50 | 1200-1400) στο πλαίσιο των Αρχαιολογικών Διαλόγων 2015, πλησιάζοντας το θέμα μέσα από τις τοποθετήσεις ειδικών, που μιλούν για τα αντίστοιχα διακυβεύματα στα αγαθά που μελετούν.

Συγκεκριμένα: Μετά από μια μικρή δική μου αρχική εισήγηση, ακολουθεί η Νότα Πάντζου (είναι λέκτορας στο Τμήμα Διαχείρισης Πολιτισμικού Περιβάλλοντος και Νέων Τεχνολογιών – Πανεπιστήμιο Πατρών) που συζητά «Τα μνημεία Παγκόσμιας Πολιτιστικής Κληρονομιάς ως Κοινό αγαθό: Ουτοπία ή Πραγματικότητα;». Η Νότα εξετάζει το ζήτημα των μνημείων Παγκόσμιας Πολιτιστικής Κληρονομιάς που κηρύσσονται από την UNESCO εδώ και 43 χρόνια, απαρτίζοντας -θεωρητικά τουλάχιστον- την κοινή φυσική και πολιτισμική κληρονομιά της ανθρωπότητας. Πέρα από το εύλογο ερώτημα: «Αυτά τα 1007 μνημεία σήμερα είναι αντιπροσωπευτικά ή υπόκεινται σε κρυφές ιεραρχήσεις και ηγεμονικές αξιολογήσεις;», συζητείται η εθνική και τοπική πραγματικότητα αυτών μέσα από βαλκανικά παραδείγματα, που υπογραμμίζουν συμβατότητες και ασυμβατότητες με την ‘οικουμενική’ τους διάσταση.

Τη συζήτηση για το διαδίκτυο στη συνεδρία των Κοινών στους Αρχαιολογικούς Διαλόγους ανοίγει ο Γιώργος Παπανικολάου (διδάσκει στο Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο και είναι συνεργάτης του p2pfoundation) με την τοποθέτησή του: «Οικονομική και θεσμική βιωσιμότητα των ψηφιακών Κοινών: διδάγματα από το παράδειγμα του ελεύθερου λογισμικού». Ο Γιώργος αναφέρεται στους λόγους της επιτυχίας και συνεχιζόμενης ανάπτυξης του ελεύθερου λογισμικού χωρίς τον έλεγχο ή την αποκλειστική ιδιοκτησία κάποιας πολυεθνικής εταιρίας αλλά αντίθετα με την υποστήριξη κοινοτήτων προγραμματιστών και άλλων ειδικών. Οι κοινότητες αυτές αποτελούνται από ανεξάρτητους παραγωγούς, οι οποίοι «συνδέονται με χαλαρούς δεσμούς και οργανώνονται κοινωνικά βασισμένοι στις υποδομές του διαδικτύου». Ο τρόπος οργάνωσης αυτών των κοινοτήτων, η προστασία του παραγώμενου αγαθού με πρωτότυπες άδειες χρήσης (βλ. GPL) αλλά και η διεπαφή τους με την αγορά δημιουργούν ένα χρήσιμο παράδειγμα παραγωγής και διαχείρισης ενός κοινού αγαθού, του ελεύθερου λογισμικού, το οποίο υφίσταται τελικά για το καλό όλων.

Ακριβώς στη μέση της συνεδρίας των Κοινών στους Αρχαιολογικούς Διαλόγους, βρίσκεται ο Πρόδρομος Τσιαβός (είναι νομικός σύμβουλος στο Εθνικό Κέντρο Τεκμηρίωσης / Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών και μέλος του Δ.Σ. της Εταιρίας Ελεύθερου Λογισμικού/ Λογισμικού Ανοιχτού Κώδικα) με την ομιλία του «Δικτυοκράτες και Κοινά: Ποιά πολιτική για τον ψηφιακό πολιτισμό θέλουμε;», που συζητά τον -εξορισμού- πιο πρόσφορο τόπο επεξεργασίας των κοινών, αυτόν τον του διαδικτύου. Ο Πρόδρομος αναφέρεται στον πρόσφατο Ν.4305/2014 «για την περαιτέρω χρήση της δημόσιας πληροφορίας που καθιερώνει την αρχή του ‘εξορισμού ανοικτού’ ως τον βασικό κανόνα διάθεσης της δημόσιας πληροφορίας, συμπεριλαμβανομένης και της πολιτιστικής πληροφορίας», θίγοντας τις καίριες διαφορές ανάμεσα στην οικονομία του διαμοιρασμού (sharing economy) (βλ. π.χ. AirBNB ή UBER) και στην οικονομία των Κοινών (commons economy) (βλ. π.χ. Wikipedia commons).

D3108FN0

Η ομιλία της Σεβαστής Βαρδούλη (είναι αρχιτέκτων-μηχανικός και πολεοδόμος) που ακολουθεί έχει τίτλο: «Ο αστικός σχεδιασμός ως πεδίο διαπραγματευτικών πρακτικών». και εμπλέκει την αρχιτεκτονική, την πολεοδομία αλλά και την πολιτική για την παραγωγή του σύγχρονου, αστικού, δημόσιου χώρου. Η ομιλία της Σέβης συζητά κυρίως κάποια νέα εργαλεία, γνωστά με το γενικό όρο ‘συμμετοχικές διαδικασίες’, τα οποία τα τελευταία χρόνια χρησιμεύουν στο σχεδιασμό του αστικού περιβάλλοντος και τη λήψη αποφάσεων, εμπλέκοντας διάφορα ενδιαφερόμενα μέρη, πέρα από τους ειδικούς. Η δημιουργία μιας πλατφόρμας επικοινωνίας και η συνδιαλλαγή απόψεων εντός δημοκρατικών δομών για τη διαμόρφωση του σκηνικού της καθημερινότητάς μας, αποτελεί ενδιαφέρουσα εξέλιξη στις μέρες μας, η οποία όμως δεν στερείται προβλημάτων, κρυφών ιεραρχιών και γενικότερα παθογενειών που επιχωριάζουν στο τοπικό επίπεδο.

Η Σοφία Σπύρου (είναι οικονομολόγος και σύμβουλος περιβάλλοντος), το νούμερο 6 της συνεδρίας, συζητά το θέμα των σπόρων, με την ομιλία: «Σπόροι – η βασική τεχνολογία της γεωργίας και πνευματικά δικαιώματα». Εκεί, θα αναφερθεί στη σημασία της βιοποικιλότητας και τη διαφύλαξή της στις Τράπεζες Γενετικού Υλικού. Η Ελληνική Τράπεζα Γενετικού Υλικού, ίδρυμα του ΕΘΙΑΓΕ, λειτουργεί πάνω από 30 χρόνια στη Θεσσαλονίκη, αποθησαυρίζοντας γενετικό υλικό από παραδοσιακές ποικιλίες που άρχισαν να εκλείπουν από τη δεκαετία του 1950. Σήμερα η ΤΓΥ κινδυνεύει με λουκέτο. Η ομιλία της Σοφίας, για αυτό που είναι τελικά το βασικό διακύβευμα της ανθρώπινης ύπαρξης, θα εστιαστεί στα πνευματικά δικαιώματα των σπόρων, τη θέση τους στη διελκυνστίδα δημόσιου-ιδιωτικού, το πατεντάρισμα και τον αντίκτυπο στην πρόσβαση του κοινού σε αυτούς. Θα αναφερθεί ακόμη στις διεθνείς συμβάσεις και πρακτικές που ορίζουν όλα τα παραπάνω.

521336_10151487494427700_2056175695_n

Αμέσως μετά, ο Δημήτρης Μαρκόπουλος (είναι φυσικός και συμμετέχει στην έκδοση του περιοδικού «Πρόταγμα για την αυτονομία και την άμεση δημοκρατία») θα αναφερθεί στο -τελικά πάντα επίκαιρο- θέμα των πολιτικών κοινών, «νοηματοδοτώντας την πολιτική». Θα συζητήσει την υποχώρηση της ενασχόλησης με την πολιτική ως αίτιο και αποτέλεσμα των συνθηκών που ζούμε και την κάλυψη του κενού που δημιουργείται από τοπικές, εθνικές και παγκόσμιες ολιγαρχίες, οι οποίες έχουν αντικαταστήσει τα «σκουριασμένα φιλελεύθερα καθεστώτα» της Δύσης. Η ομιλία του Δημήτρη ακουμπά αυτή τη φριχτή λούπα που ζούμε στη μόνη Ελλάδα που έχουμε τελικά γνωρίσει, με την υποχώρηση του πολιτικού προς όφελος του ιδιωτικού.

Η αυλαία ανήκει στον Λεωνίδα Οικονομάκη (είναι ραπερ των Social Waste, μέλος της συντακτικής ομάδας του ROARmagazine, και υποψήφιος διδάκτορας Πολιτικών και Κοινωνικών Επιστημών του Ευρωπαϊκού Πανεπιστημιακού Ινστιτούτου της Φλωρεντίας), ο οποίος θα μιλήσει σχετικά με τη «διαχείριση φυσικών πόρων και πολιτιστικής κληρονομιάς στις Ζαπατίστικες κοινότητες της Τσιάπας», εξηγώντας μέσα από την εμπειρία του -κατά την έρευνα πεδίου- τον αντίκτυπο της Ζαπατίστικης εξέγερσης στο Μεξικό αλλά και σε ολόκληρο τον κόσμο, αναφορικά με τη διαχείριση των κοινών αγαθών. Η ομιλία του Λεωνίδα έχει ενδιαφέρον καθώς θα περιγράψει εμπειρικά, ευκαιρίες και προβλήματα ενός εδώ και 20 χρόνια εφαρμοσμένου παραδείγματος, για το οποίο συνήθως λαμβάνουμε επιφανειακές πληροφορίες.

64464_490816307620448_2104592818_n

Σάββατο 10.01.15

Αμφιθέατρο Τρίτση: Ακαδημίας 50

1200-1400

Σας περιμένουμε!

To πρόγραμμα της συνεδρίας: Commons Session

Το πρόγραμμα των Αρχαιολογικών Διαλόγων 2015: ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΔΙΑΛΟΓΟΙ 2015

Advertisements

2 Responses

Subscribe to comments with RSS.

  1. Εξαιρετικά ενδιαφέροντα τα θέματα. Εχουν δημοσιευτεί κάπου οι ομιλίες; Κάποιο βίντεο ίσως αν όχι κείμενο;

    Mina Drag

    May 14, 2015 at 5:19 pm

    • Είμαστε στη φάση της συλλογής κειμένων και επιμέλειας, για το e-book που θα κυκλοφορήσει.
      Πάμε σχετικά καλά, αλλά υπάρχει δουλειά ακόμα, επομένως stay tuned!

      Stelios Lekakis

      May 14, 2015 at 7:54 pm


Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: