ARM Research Blog

Stelios’ research blog

‘Κάποιος μένει εδώ!’ Ευρήματα και χρήσεις από τον καθαρισμό της κοίτης του Ιλισσού

with 8 comments

Αφιερώνεται στους υποψηφίους των δημοτικών εκλογών,

στο ‘επιτυχημένο’ έτος διαπολιτισμικότητας και

στα free press που γλυκερά ‘αγαπούν να μισούν’ μια ψευδεπίγραφη Αθήνα.


Την Κυριακή 12.09, ύστερα από πρόταση της Πρωτοβουλίας Κατοίκων του Μετς,  μια σειρά από ΜΚΟ και κινήσεις πολιτών συναντήθηκαν στην -περιοχή που κάποτε ήταν η- κοίτη του Ιλισσού με σκοπό τον καθαρισμό και την ανάδειξη του υποβαθμισμένου αυτού χώρου, στα βόρεια της σημερινής λεωφόρου Αρδηττού, στο ύψος της Αγίας Φωτεινής.

80 άτομα συνέλεξαν πάνω από 50 σακούλες από σκουπίδια και ξερά χόρτα με τη συνεργασία της Υπηρεσίας Πρασίνου του 2ου Δημοτικού Διαμερίσματος του Δήμου Αθηναίων.

Μετά από 2 εβδομάδες η δράση επαναλήφθηκε. Στόχος ήταν ο καθαρισμός των χώρων κάτω από τις τρεις αψίδες της μαρμάρινης γέφυρας του Όθωνα, που τους δυο προηγούμενους αιώνες κοσμούσε το περιαστικό τοπίο, ενώ ύστερα από τις επιχωματώσεις και υπογειοποιήσεις του 1897, του 1948 και τελικά του 1962 επί Κ. Καραμανλή, βρίσκεται κάτω από τη διασταύρωση των οδών Αρδηττού, Αθανασίου Διάκου, Καλλιρόης, Καρέα και Βουλιαγμένης. Στο φαρδύ τριγωνικό πεζοδρόμιο που εν πολλοίς φέρει, συχνά σταθμεύουν οχήματα της Ελληνικής Αστυνομίας.

Κατά την τελευταία υπογειοποίηση του Ιλισσού, η γέφυρα εγκιβωτίστηκε από τον τσιμεντένιο σκελετό του υπερκείμενου δρόμου· το νότιο πέρας των αψίδων φράχθηκε αφήνοντας περιθώριο επικοινωνίας μεταξύ τους, ενώ στην άλλη πλευρά τσιμεντένια υποστηλώματα στήθηκαν σε επαφή με το βόρειο μέτωπο, καταστρέφοντας τα βασιλικά οικόσημα. Πιο πρόσφατη ήταν η προσπάθεια του περιορισμού τη εισόδου σε αυτές με σιδερένια παραπετάσματα -ίσως από το Δήμο-, στο βόρειο τμήμα τους, από τα οποία μόνο αυτό της ανατολικής αψίδας διατηρείται κατά χώραν ενώ των άλλων δυο έχουν κρημνισθεί.

Η διερεύνηση και ο καθαρισμός της επίχωσης στο εσωτερικό των αψιδών, αν και διαδικασία δύσκολη και επιβαρυμένη από τη βροχή της προηγούμενης ημέρας, τις μυρωδιές και τα κουνούπια, έγινε συστηματικά από τους συμμετέχοντες στον καθαρισμό, παράλληλα με την περισυλλογή και τη φωτογράφιση πλήθους ευρημάτων, που τεκμηριώνουν τη συνεχή και διαφοροποιημένη χρήση του χώρου.

Η επίχωση, γενικά, παρουσίαζε ισχυρή κλίση από το εσωτερικό (Νότια) προς το ελεύθερο τμήμα των αψίδων (Βόρεια), ομοιάζοντας έτσι με την επίχωση που απαντάται συνήθως στα σπήλαια με έντονη κατοίκηση.

Προσεγγίζοντας το εσωτερικό του κεντρικού κλίτους της γέφυρας, το πρώτο που διαπιστώνει κανείς στις πλαϊνές πλευρές του είναι οι αραβικές λατρευτικές επιγραφές, που συνοδεύονται με απεικονίσεις μουσουλμανικών τεμένων στην ανατολική πλευρά. Με αυτές σχετίζονται οι τάπητες που εντοπίστηκαν στο έδαφος και πιθανώς μαρτυρούν τη χρήση του τόπου ώς τόπου προσευχής.

Από το νότιο πέρας της γέφυρας μέχρι τον τοίχο που τη φράσσει η επίχωση είναι πλούσια και σε μεγαλύτερο ύψος. Απαντώνται χύδην διάφορα αντικείμενα, με μεγαλύτερη πυκνότητα σε χρησιμοποιημένα ρούχα και υποδήματα, μερικά αποθηκευμένα σε βαλίτσες. Συχνά είναι και τα αντικείμενα και σκεύη καθημερινής χρήσης (βιβλία, μπουκάλια, πιάτα, μπαταρίες, τραπουλόχαρτα, cd’s, ξυραφάκια κ.α.) και συναφής εξοπλισμός σπιτιού (σεντόνια, παπλώματα, μαξιλάρια κ.α.) αλλά και προσωπικά αντικείμενα (γυαλιά, καρφίτσα, παιδικά παιχνίδια κ.α.).

Ανάμεσα τους, ενδιαφέρον παρουσιάζουν ο εντοπισμός μιας αστυνομικής ταυτότητας, μιας πιστωτικής κάρτας και μιας γερμανικής κάρτας υγείας αλλά και ενός ελληνο-ρωσικού λεξικού, μιας βίβλου στα βουλγαρικά -που ίσως να συσχετίζεται με ξύλινο πάνελ με σχήματα ελληνο-βουλγαρικής φιλίας στο βόρειο κλίτος της γέφυρας- και τμημάτων νεότερης εφυαλωμένης κεραμικής. Ανάμεσα σε όλα αυτά κείνται αναρίθμητες συσκευασίες προφυλακτικών.

Η άτακτη παράθεση των ευρημάτων ελπίζουμε να αντικατοπτρίζει τη χαοτική εικόνα που παρουσιάζει το εσωτερικό της γέφυρας, αλλά και την απουσία συστηματικής οργάνωσης του χώρου και των δραστηριοτήτων σε αυτόν. Κάποια πρώιμα συμπεράσματα μπορούν ίσως να καταλήξουν στα εξής: Η γέφυρα στεγάζει ένα πλήθος από δραστηριότητες διαφόρων κοινωνικών ομάδων, που φαίνεται να αλληλεπικαλύπτονται ή τουλάχιστον δε φαίνεται να χρονολογούνται ξεκάθαρα. Με άλλα λόγια, οι χρήσεις που αναγνωρίζονται δε θα πρέπει απαραίτητα να συνδυάζονται με μια κοινωνική ομάδα ή να λογίζονται ταυτόχρονες.

Η θρησκευτική δραστηριότητα των μουσουλμάνων εύκολα μπορεί να συσχετισθεί με την απουσία επίσημου τεμένους στην Αθήνα, αν και οι λατρευτικές δραστηριότητες της επίσημης κοινότητας συνήθως στεγάζονται σε μισθωμένα σπίτια στην πρωτεύουσα.

Από την άλλη τα αντικείμενα καθημερινής χρήσης και άλλα στοιχεία, όπως μια σκηνή για κατασκήνωση στην ύπαιθρο, μαρτυρούν μια διαφορετική της σποραδικής επίσκεψης, χρήση. Ο χώρος δηλαδή φαίνεται να φιλοξενεί ενοίκους ή/και μεγαλύτερες ομάδες ανθρώπων (σλαβόφωνους;) για σημαντικά χρονικά διαστήματα· εδώ συνηγορούν τα ρούχα που βρέθηκαν σκορπισμένα αλλά και ο οικιακός εξοπλισμός

Ακόμη, οι παλιές ηλεκτρικές συσκευές, το ποδήλατο, η αστυνομική ταυτότητα και ενδεχομένως οι βαλίτσες με τα ρούχα αποτελούν λεία ληστειών από σπίτια και άτομα. Κάτω από τη γέφυρα φαίνεται ότι γίνεται επιπλεόν η συλλογή, ο διαμερισμός και η προώθηση κλοπιμαίων.

Οι συσκευασίες των προφυλακτικών, τέλος, επιβεβαιώνουν τη μακρόχρονη χρήση της ευρύτερης περιοχής του Ζαππείου για συνεύρεση ζευγαριών, τεκμηριωμένη ήδη από το Μεσοπόλεμο. Χαρακτηριστική είναι και η μαρτυρία του Α. κατά την περιήγηση στην περιοχή, λίγες ημέρες πριν από τον καθαρισμό: «Όταν φτάσαμε (κατεβαίνοντας από την Αθανασίου Διάκου) στη γέφυρα, η Β. είδε μέσα κάποιον να σηκώνει και να ζώνεται το παντελόνι του και είπε: «Κάποιος μένει εδώ!». Μετά από λίγο ένας καλοβαλμένος κύριος -με τη ζωνούλα και το παπουτσάκι του- βγήκε κάτω από τη γέφυρα και ήρθε προς το μέρος μας. Κάτι μας είπε φευγαλέα αλλά δεν το καταλάβαμε. Πίσω του, μετά από λίγο, βγήκε ένα πρεζόνι παραπατώντας … σαν χαμένος».

Αντίθετα με τα στοιχειά της φύσης που ενοικούν τις γέφυρες στα παραδοσιακά παραμύθια, είναι κοινός τόπος πώς οι γέφυρες στις μεγαλουπόλεις στεγάζουν συχνά παράνομες, παρασιτικές ή/και έκπτωτες δραστηριότητες των κοντινών κοινοτήτων. Τα ευρήματα του καθαρισμού από την παραμελημένη γέφυρα του Ιλισσού επαναλαμβάνουν παθογένειες της ελληνικής πραγματικότητας, όπως πεταμένους ανθρώπους, βία, ναρκωτικά, μισαλλοδοξία, ασχήμια, κίνδυνο, που εύκολα πλέον μπορεί να δει κανείς στο κέντρο της Αθήνας: πλατεία Κουμουνδούρου, Μεταξουργείο, Κυψέλη.

Η προστασία και η ανάδειξη του αστικού πρασίνου και του πολιτισμού είναι ένα θέμα σοβαρό και ίσως διαφορετικό από το σεβασμό της ανθρώπινης αξιοπρέπειας και των πολιτών, αλλά τελικά η απόσταση τους είναι τόσο μεγάλη;

 

Στέλιος Λεκάκης, Αρχαιολόγος, MOnuMENTA

Λονδίνο 06.10.2010

 

-Τα συγκεντρωθέντα ευρήματα απορρίφθηκαν μέσω της αρμόδιας υπηρεσίας του Δήμου ενώ η ταυτότητα και η πιστωτική κάρτα παραδόθηκαν στην αστυνομία.

-Οι φωτογραφίες (εκτός από τον χάρτη και την ιστορική) είναι του Στ. Λεκάκη ενώ η επεξεργασία των φωτογραφιών “Ευρήματα 1” και “Ευρήματα 2”  έγινε από την Κ. Χατζηκωνσταντίνου.

-Οι καθαρισμοί στην περιοχή πρόκειται να συνεχιστούν την Κυριακή 17.10 και την Κυριακή 31.10, ημέρα του 28ου Κλασικού Μαραθωνίου Αθηνών όπου και θα ολοκληρωθεί η δράση. Σάς περιμένουμε!

 


Advertisements

8 Responses

Subscribe to comments with RSS.

  1. polu endiaferousa matia gia osa sumvainoun kato apo ti gefura!

    irini

    October 7, 2010 at 10:14 am

    • Πέρα από την τεκμηρίωση της δράσης είναι μια προσπάθεια, μιας (πραγματικά) αστικής αρχαιολογίας ως πολιτική πράξη για την ανάδειξη θεμάτων που βλέπουμε καθημερινά στις μεγαλουπόλεις… ή τουλάχιστον αυτός ήταν ο αρχικός στόχος!

      Stelios Lekakis

      October 7, 2010 at 10:30 am

      • Γεια χαρα Στέλιο
        Η ταυτότητα ειναι ήδη στον κάτοχό της απο την πρώτη κιόλλας ημέρα. Δεν του την έκλεψαν αλλα του έπεσε βγαίνοντας απο το ταξι πηγαίνοντας να ελέγξει τον βηματοδότη του στο νοσοκομείο..
        Ας ζωντανέψουμε αυτον το ιερό τόπο με την παρουσία μας.
        Τα λέμε ξανα στον Ιλισσό
        Δημήτρης

        Dimitris

        October 7, 2010 at 3:58 pm

  2. Γεια σου Δημήτρη και ευχαριστώ για το σχόλιο!
    Θέλει πολύ προσπάθεια ο χώρος και συνεχόμενες δράσεις.
    Εξαρτάται από εμάς!
    Τα ξαναλέμε στον Ιλισσό
    Στ

    Stelios Lekakis

    October 7, 2010 at 7:43 pm

  3. […] http://www.artemisagrotera.org/gr/news.asp (αλλά δείτε ενδεικτικά και  https://armng.wordpress.com/2010/10/06/ilissos/ από όπου αναδημοσιεύουμε την φωτογραφία, […]

  4. […] το πλήρες άρθρο στο blog του Στέλιο Λεκάκη: https://armng.wordpress.com/2010/10/06/ilissos/#more-161 #gallery-1 { margin: auto; } #gallery-1 .gallery-item { float: left; margin-top: 10px; text-align: […]

  5. Πολύ ενδιαφέρουσα προσέγγιση του υλικού πολιτισμού που φυλάσσει μια εγκιβωτισμένη οθωνική γέφυρα στα σπλάχνα της (αλήθεια, παρότι κάτοικος επί σειρά ετών Βατραχονησίου, η ύπαρξή της μου διέφευγε εντελώς!!

    Εάν τα αντικείμενα εγγράφουν τις ανθρώπινες ιστορίες, τότε, αν μη τί άλλο τα συγκεκριμένα αντικείμενα, στο context αυτό, έχουν να πουν μόνο ιστορίες πόνου, εξαθλίωσης και ντροπής. Ιστορίες που παίζονται πλέον τόσο πολύ στην Αθήνα…
    Κάπως έτσι δε διαγράφεται ο πολιτισμός του κέντρου της πρωτεύουσας;

    Nikoletta

    October 17, 2010 at 10:40 pm

  6. Γεια σου Νικολέττα!
    Έχεις δίκιο, τα αντικείμενα φέρουν πολλαπλές ιστορίες και αποκτούν έτσι τη δικιά τους βιογραφία. Η επαφή με αυτά μέσα στο περικείμενο του Ιλισσού και της γέφυρας ήταν συγκλονιστικό, και προσωπικά παρόλο που δεν είδα ανθρώπους, με κλόνισε.

    Η υπόγεια ζωή τριγύρω στην Αθήνα -που τα τελευταία δηλαδή χρόνια, μόνο υπόγεια δεν είναι- αντανακλά χρόνιες παθογένειες του συστήματος, της ‘άκοπης νεοελληνικής υπεροχής’ (τύπου Eurovision και Ευρωπαϊκού πρωταθλήματος ποδοσφαίρου), του φραπεδοπολιτισμού και των δήθεν ανωτέρων εισερχόμενων καραγκιοζιλικίων.

    Stelios Lekakis

    October 17, 2010 at 11:00 pm


Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: